فرق قهوه ترک و اسپرسو؛ از دم آوری تا کافئین
فرق قهوه ترک و اسپرسو در روش تهیه و لوازمی است که برای درست کردن هرکدام نیاز داریم. در این میان، تفاوت اصلی به زمان و فشار بستگی دارد. قهوه ترک در مدت زمان طولانیتر و بدون فشار به جوش میآید، در حالی که قهوه اسپرسو تحت فشار بالا و در زمان بسیار کوتاه صورت میگیرد. این تفاوتها سبب میشود که هر یک از این نوشیدنیها ویژگیهای طعمی و بافت خاص خود را داشته باشند.
برای شروع یک روز پرمشغله، یا یک قرار بعد از ظهر در کافه، کدام نوشیدنی انتخاب شماست؟ یک اسپرسوی غلیظ که در چند ثانیه عصارهگیری شده یا یک فنجان قهوه ترک که آرام و با حوصله روی شعله ملایم به جوش آمده؟ از خیابانهای پرهیاهوی ایتالیا تا قهوهخانههای دنج استانبول، قهوه را در هر فرهنگی به شیوهای خاص آماده میکنند و مینوشند. اگر مصرف قهوه عادت روزانه شماست، با ما همراه باشید تا این دو سبک پرطرفدار را از تمام جنبهها مقایسه کنیم.
تاریخچه و خاستگاه: از قهوهخانههای عثمانی تا کافههای اروپا
قهوه ترک و اسپرسو هر دو پیشینه دور و درازی دارند و در سنتهای عمیق ریشه دواندهاند، اما مسیر متفاوتی را طی کردهاند تا به جایگاه امروزیشان برسند. برای اولین بار، در قرن پانزدهم امپراطوری عثمانی از روش دمآوری قهوه ترک استفاده کرد و به دنبال آن اولین قهوهخانههای استانبول در قرن شانزدهم باز شدند. مثل امروز، در آن روزگار هم قهوهخانههای دنج استانبول پاتوق سیاستمداران، شاعران و نویسندگان و حتی تاجران بودند. این نوشیدنی که از شبه جزیره عربستان پا به منطقه گذاشته بود، به سرعت به بخشی قابل توجه از فرهنگ عثمانی تبدیل شد و از طریق تجارت و فتوحات به اروپا، خاورمیانه و شمال آفریقا هم راه پیدا کرد.
در مقابل، اسپرسو قصه امروزیتری دارد. در اوایل قرن بیستم، فردی به نام آنجلو موریوندو در تورین ایتالیا دستگاهی ساخت که قابلیت کنترل جداگانه آب و بخار را داشت، اما هدف از ساخت این دستگاه تهیه قهوه نبود! بعدها، صنعتگران ایتالیایی که به دنبال روشی سریعتر برای تهیه قهوه بودند، این اختراع را توسعه دادند و در سال 1901، لوئیجی بتزرا اولین دستگاه اسپرسوساز را اختراع کرد و قهوهای غلیظ، با عصارهای قویتر از روشهای سنتی از آن به دست آمد. در دهههای بعد، اسپرسو در کافههای ایتالیا جایگاه ویژهای پیدا کرد و تا امروز به عنوان نماد سبک زندگی ایتالیایی شناخته میشود.
با توجه به این ماجراها، اولین فرق قهوه ترک و اسپرسو را میتوان به این شکل تعریف کرد که یکی نماد صبر و لذت بردن از لحظات است، دیگری نشاندهنده سرعت و انرژی. اما هر دو روایت یک چیز را ثابت میکنند: قهوه فقط یک نوشیدنی نیست، بلکه فرهنگی است که قرنها در کنار انسانها رشد کرده است.
روش تهیه قهوه ترک
برای تهیه قهوه ترک، اولین و مهمترین وسیله، جذوه است؛ یک قهوهجوش کوچک مسی یا برنجی با دسته بلند که مخصوصا برای دمآوری قهوه ترک طراحی شده است. این ابزار سنتی باید دارای بدنهای ضخیم باشد تا حرارت به طور یکنواخت و به آرامی در آن توزیع شود.
قبل از اینکه قهوه را در جذوه بریزید؛ باید برای درست کردن قهوه ترک دانه قهوه را بسیار ریز آسیاب کنید، به طوری که ذرات پودر آن به اندازه ذرات پودر آرد باشد. آسیاب ریز سبب میشود که قهوه در طول فرآیند دمآوری، به بهترین شکل عصارهگیری شده و طعم غنی و تلخ آن به خوبی نمایان شود.
در مرحله دمآوری، پودر قهوه و آب سرد را به نسبتهای مشخص به جذوه اضافه کنید. بسته به ذائقه، میتوانید شکر یا شیر هم به قهوه اضافه کنید. سپس جذوه را روی شعله ملایم قرار داده و منتظر بمانید تا آرام آرام به جوش بیاید. در طول این فرآیند، باید مراقب باشید تا قهوه سر نرود. پس از جوشیدن، جذوه را از روی شعله بردارید و اجازه دهید تا کف قهوه جمع شود. این فرایند دو یا سه بار تکرار کنید تا عصاره کامل قهوه به دست آید.
روش تهیه اسپرسو
طرز تهیه اسپرسو کاملاً متفاوت است. در این روش، لازم است از دستگاه اسپرسوساز استفاده کنید یا موکاپات داشته باشید. این ابزار، به گونهای طراحی شدهاند تا آب جوش با فشار بالا از میان پودر فشرده شده قهوه عبور کند؛ این کار توسط پمپ اسپرسوساز انجام شده و طی آن تنها در چند ثانیه، عصاره غلیظ و شفاف اسپرسو خارج میشود.
پودر قهوه اسپرسو در مقایسه با قهوه ترک، کمی درشتتر است. این کار باعث میشود که عصاره قهوه به طور مؤثرتری از پودر عبور کرده و طعمی غلیظتر با کرمای ضخیمتر به دست آید. فرآیند تهیه اسپرسو معمولاً 15 تا 30 ثانیه طول میکشد و در این مدت، کرمای اسپرسو روی سطح آن تشکیل میشود. این کرم طعم و کیفیت اسپرسو را تقویت کرده و تجربه نوشیدن آن را لذتبخشتر میکند.
مقایسه طعم و عطر: لطافت شرقی یا قدرت ایتالیایی؟
فرق قهوه ترک و اسپرسو در طعم و عطر آنها به وضوح قابل تشخیص است، چرا که روش تهیه هرکدام، خواه ناخواه ویژگیهای حسی متفاوتی در آنها ایجاد میکند. قهوه ترک به دلیل آسیاب بسیار ریز دانهها و دمآوری آهسته، طعمی نرم، غلیظ و تا حدی گُلی دارد. این روش اجازه میدهد که چربیها و ترکیبات معطر قهوه به طور کامل در آب آزاد شوند و یک نوشیدنی با بافت مخملی و عطری قوی به دست آید.
باقی ماندن تفاله یا پودر قهوه در ته فنجان نیز باعث میشود که نوشیدن قهوه ترک حسی منحصر به فرد داشته باشد و شما را نسبت به اشکالی که در فنجانتان شکل میگیرند، کنجکاو کند! بسته به نوع دانههای قهوه و میزان برشته شدن آنها، عطر و طعم این قهوه میتواند از شکلاتی و آجیلی تا میوهای و گلی متغیر باشد.
در مقابل، اسپرسو با فشار بالا و در مدت زمان کوتاه استخراج و دم میشود که نتیجه آن، طعمی شدیدتر، تلختر و متمرکزتر است. اسپرسو اسیدیته بالاتری دارد و بافت غلیظ و کرمای آن به خاطر عصارهگیری سریع ترکیبات دانه قهوه توسط آب، ایجاد میشود. رایحه اسپرسو پیچیدهتر و لایهلایه است، به طوری که ممکن است ابتدا بویی از کارامل، کاکائو یا آجیل حس کنید و بلافاصله رایحههای تند و دودی به مشامتان برسد.
میزان کافئین در قهوه ترک و اسپرسو
فرق قهوه ترک و اسپرسو میتواند در میزان کافئین آنها هم نهفته باشد. برخلاف تصور رایج که اسپرسو را قویترین نوع قهوه از نظر کافئین میدانند، باید گفت حقیقت کمی پیچیدهتر از اینهاست.
یک شات استاندارد اسپرسو (۳۰ میلیلیتر) تقریباً ۶۵ تا ۷۵ میلیگرم کافئین دارد. در مقابل، یک فنجان قهوه ترک (حدود ۶۰ تا ۹۰ میلیلیتر) حاوی ۵۰ تا ۶۵ میلیگرم کافئین است. از آنجا که اسپرسو در حجم کمتری سرو میشود، غلظت کافئین آن نسبت به قهوه ترک بیشتر است، اما در مجموع مقدار کافئین دریافتی از یک فنجان قهوه ترک میتواند با اسپرسو برابر یا حتی از آن بیشتر باشد.
تأثیر کافئین بر بدن
- اسپرسو: این نوشیدنی، کافئین را با غلظت بالا وارد بدن میکند و جذب آن سریعتر اتفاق میافتد؛ در نتیجه افزایش ناگهانی هوشیاری و تمرکز به دنبال آن اتفاق میافتد. بسیاری از ورزشکاران یا افرادی که نیاز به عملکرد ذهنی بالا دارند، قبل از کار سراغ اسپرسو میروند.
- قهوه ترک: با توجه به روش دمآوری آهسته، ترکیبات قهوه ترک به صورت متعادلتر جذب بدن میشوند و اثر کافئین آن به تدریج احساس میشود. این نوشیدنی برای کسانی که به دنبال تمرکز پایدارتر و آرامش ذهنی هستند، گزینه بهتری به حساب میآید.
سنت شرقی قهوه ترک در برابر شتاب غربی اسپرسو
قهوه ترک و اسپرسو هرکدام بخشی از یک فرهنگ غنی و پر رمز و راز را شکل دادهاند. قهوه ترک آیینی است که به صبوری و آرامش گره خورده. در بسیاری از کشورهای خاورمیانه، قهوه ترک نمادی از مهماننوازی، گفتگوهای عمیق و آیینهای اجتماعی است.
از طرف دیگر، فال قهوه ترک هم یکی از جذابترین جنبههای فرهنگی آن است. افراد بعد از مصرف قهوه، فنجان را برمیگردانند و برای هرکدام از نقشهای ایجاد شده در داخل آن، تعبیری پیدا میکنند!
اسپرسو اما، با زندگی مدرن نسبت بیشتری دارد و آن را در یک جرعه کوتاه خلاصه میکند. در ایتالیا، مصرف اسپرسو بخشی از سبک زندگی است. ایتالیاییها اسپرسو را با سرعت و سر پا، معمولاً در یک کافه محلی، سر میکشند و سریع سراغ کارهای روزانهشان میروند، چیزی که امروز وارد فرهنگ ایرانیان هم شده است. در نهایت، هرچقدر نوشیدن قهوه ترک به زمان نیاز دارد، اسپرسو کاملاً با ریتم تند زندگی مدرن هماهنگ است.
این بار در هر کجای دنیا قصد خرید قهوه داشتید، به ظرفی که قهوه در آن سرو میشود بیشتر دقت بکنید؛ فنجانهای ظریف قهوه ترک، با نقش و نگارهای سنتیشان، راوی داستانهایی از گذشتهاند. در مقابل، شاتهای مینیمال و ساده اسپرسو، درست مانند خود اسپرسو، بیحاشیهاند و چیزی برای پنهان کردن ندارند.
انتخاب شما کدام است؛ قهوه ترک یا اسپرسو؟
با بررسی تمام ویژگیها، میتوان گفت فرق قهوه ترک و اسپرسو در تجربهای است که هرکدام ارائه میدهد. اگر به عطرهای لطیف علاقهمندید و میخواهید از هر جرعه نوشیدنیتان، به آرامی لذت ببرید، قهوه ترک همراه خوبی برای لحظات شما خواهد بود. اما اگر به دنبال انرژی آنی و طعمی قوی هستید، اسپرسو بهترین گزینه است. در نهایت، دنیای قهوه به اندازهای گسترده است که میتوانید هر دو را تجربه کنید و از هر جرعه، به چیز تازهای پی ببرید!